---

তুমি হেঁপাহৰ বৰঘৰ

( কবিঃ জুণ্টি শইকীয়া ) কিহৰ বোজা লৈ আহিছা এইবাৰ
পিঠিত নে বুকুত ??
সকলোৱে কয়...
তুমি হেনো সুখৰ জোলোঙা
সকলোৰে বাবে থাকে তাত
হাঁহি আৰু মৰমৰ টোপোলা
তোমাৰ বুকুতো বাৰু থাকেনে
সেই একেই সঁফুৰা ?
নে হাঁহি ভৰা মুখত লুকুৱাই ৰাখা
তোমাৰ চিৰন্তন দুখ ??
মানুহৰ নিঃকিন মনে নিচিনে
তোমাৰ সুখৰ আকৰ
চিনে মাথোঁ নিজৰ স্বাৰ্থ
ফুটপাথত পৰি ৰোৱাজনে জানো
দেখিব পাৰে সুখৰ দিনৰ সপোন !
ভোকৰ ভাতমুঠিতে শেষ হয়
তাৰ শীৰ্ণকায় শৰীৰৰ প্ৰয়োজন
আৰু সেই নিস্পাপ শিশুটো.....
যি শৈশৱ হেৰুৱাই
কোনো অমানুহৰ হাতত
সি কিদৰে বুজিব মৰমৰ তান !
পাৰা যদি আনিবাচোন সিহঁতৰ বাবেও
অলপ হাঁহি.....
অলপ সুখ......
চাণ্টাক্লজ....
তুমি হেঁপাহৰ বৰঘৰ ।

আকাশ হল এজনী কুমাৰী ছোৱালী
নীলা দুচকু মেলি
কপাহ বুলিয়া মেঘৰ মাজেৰে
কোমল চাৱনী.....।

কি কব বিচাৰিছে,
তাই নাজানে...!
দেখিছে মাথো
সৰল সেউজীয়া পৃথিৱী ।

বুজি নাপাই তাই
সেউজীয়াৰ মাজতেই যে ৰৈ থাকে
ঘোৰ অমানিশা ৰাত্ৰি ।।

কবিঃ ৰেখা বি দাস
সময় যেতিয়া পাওঁ
তেতিয়াই ভাবো
তোমাৰ কথা
মনত যেতিয়া পৰে
তেতিয়াই স্মৰণ কৰো
মোৰ আইক মোৰ পিতাইক
সেই মোৰ হাঁহি ধেমালিৰে
পাৰ কৰা যান্ত্ৰিকতা বিহীন
সমাজখনৰ কথা ।
যান্ত্ৰিকতাৰ মাজত কক্ বকাই
শুকান নদীৰ বালিত আমি যেন
হেৰাই পেলাইছো আমাৰ সভ্যতা …
যতেই চাও যি ফালেই চাও কেৱল
যান্ত্ৰিকতা …
পানী খাবা ?
পানী কত ?
পানীটুপিৰ বাবেও হাহাকাৰ !
পানীৰ বিনিময়ত মুল্য দিব লগা হয়! লুইত তুমি বইছা কিয় !
তোমাৰ সভ্যতাৰ নামত আজি মুল্য
বহন কৰি পিয়াহৰ পানীৰে শৰীৰ জুৰাইছে
আকাশৰ মেঘ
বতাহৰ ধুলিকণা
বৰষুণৰ টেপালটো যদি
কেতিয়াবা মুল্য দিব লগা হয়
যান্ত্ৰিক সভ্যতাৰ মহা মাবৱ সকল
ধনৰ টোপোলা কৰিছানে যোগাৰ ?
বাজেত তৈয়াৰ কৰিছানে ?
কোনে জানে যান্ত্ৰিকতাৰ পৃথিৱীত
উশাহ নিশাহৰো মুল্য নালাগিব ? সদায় সচেতন !
তোমালোক যান্ত্ৰিক সভ্যতাৰ!

---

পাহাৰৰ চূড়াত থকা বেলিটো?
তাৰ পৰাই নামি আহিছে নদীখন?

নামনি পোৱলৈ ঠিকেই আছিল
অসূৰ্যস্পৰ্শা মাছবোৰ ভোকাতুৰ নাছিল
খৰস্ৰোতা পানীৰে উমলিও
স্থিতপ্ৰজ্ঞ আছিল
নদীৰ বুকুৰ শিল

সমতলত নদীখনে প্ৰেম সলালে
মাছৰ লোভ জগাই তুলিব পৰাকৈ
নদীখন গাভৰু হৈ আহিল

গাভৰুৱে জানো কেতিয়াবা বান্ধোন মানে?
গাভৰুকালৰ দোষতে
শেষ হ'ব পাৰে সমস্ত পোহৰ
সমতলৰ পথো হ'ব পাৰে ৰহস্যময়ী

সকলো শেষ হৈও থাকি যায় প্ৰেম

তথাপিও নদীৰে প্ৰেম নাৱৰীয়াৰ যুগান্তকাৰী
মাছুৱৈৰ মাছেৰে...

মইতো কাহানিও সোধা নাছিলোঁ
তোমাৰ ঘৰৰ ঠিকনা কি ,
তুমি ক'ত থাকা..
কি কৰা..
মাত্ৰ সুধিছিলোঁ
" তোমাৰ বুকুৰ ঠিকনাটি
দিবা নেকি ?"
তুমি জাঙুৰ খাই উঠিছিলা
" কিয় �লাগে
কিয় লাগে মোৰ ঠিকনা ?
আমিতো অচিনাকী "
মই কৈছিলোঁ
" কেতিয়াবা লাগি যাব পাৰে,
কোনে জানে
কাৰ ঠিকনাত লিখা আছে
কাৰ জীৱন.. "
মোৰ আইও এদিন
অচিনাকী আছিল
মোৰ পিতাইৰ বাবে,
ভিন্ন আছিল দুয়োৰে
বুকুৰ ঠিকনা ,
কিন্তু আজি
মোৰ আইৰ কপালত
মোৰ পিতাইৰ ঠিকনাত
কেতিয়াও ডুব নোযোৱা
এটি সূৰুয..
তুমি ক'লা
"এয়া কেনেকুৱা যুক্তি..
মোৰ ঠিকনাৰ স'তে
আই.. পিতাই .. সূৰুয..
আহঃ খেলিমেলি .. "
মই ক'লো
" মই তোমাক ভালপাব বিচাৰোঁ
এজনী প্ৰেমিকাই প্ৰেমিকক
ভালপোৱাৰ দৰে নহয়,
ঠিক আইয়ে পিতাইক
ভালপোৱাৰ দৰেই
ভালপাব খোজোঁ...
তোমাৰ ঠিকনাত আঁকিব খোজোঁ
মোৰ জীৱন আল্পনা,
ঠিক পিতাইয়ে
মোৰ আইৰ কপালত
আঁকি দিয়াৰ দৰেই... "
দিয়া দিয়া
তোমাৰ বুকুৰ ঠিকনাটি দিয়া,
মোক পাগলী বুলি নাহাহিবা..
এই পাগলামিৰ কি নাম জানা?
এয়াইতু
"ভালপোৱা" .......!!!!

তুমি এপাহি শৰতৰ শেৱালি / শৰত ঋতু হে তোমাৰ প্ৰিয় / ৰাতি জোনৰ পোহৰ হে / তোমাৰ সঙ্গী / ৰাতি ফুলি ৰাতিয়ে ততাতৰিয়াকৈ/ সৰি যোৱা /

বৰ্ষা বোকা পানী গোন্ধ আতৰাই আহিল নিয়ৰৰ কণাৰে সেমেকা পবিত্র ঋতু শৰত । শৰত মানে শেৱালি সুৱাস , সৌন্দৰ্যৰ ঋতু , কবিৰ কবিতাৰ ছন্দ আৰু আলফুলিয়া দূৱৰী দলিচাত নিয়ৰৰ লুকা ভাকু । যাৰ আগমনত নীলিম আকাশত শুকুলা মেঘৰ ছন্দ । যাক পোৱাৰ নিচাত ব্যাকুল হয় মন প্ৰাণ , জোনাক ৰাতি ছন্দময় আলোকেৰে দুচকুত ভাহি আহে স্বপ্ন আশাৰ ফুল পাহি । আতৰি যায় মানৱ মনৰ পৰা বিষাদ বিৰহ । শীতৰ সেমেকা বতাহে যেন মন প্ৰাণ সৰি নিয়ে , দি যায় শান্তিৰ বতৰা হৃদয়ৰ পৰা হৃদয়লৈ । আকাশত শাৰদীয় জোনৰ সাজোন কাচোন , পথাৰত খেতিয়কৰ সোণালী লখিমী জনী গাভৰু হয় , নৈ পাৰৰ কহুৱা ডৰায়ে উলাহতে নাচি বাগি আপোন পাহৰা হৈ পৰে , এই শৰতৰ যৌৱন ভৰা দেহটো দেখি ....।

শৰত আহিল প্ৰেমিকা / তোমাৰ প্ৰিয় ঋতু / সেই তাহানিৰ আহিন কাতি মাহ দুটি / তুমি ভালপোৱা / শেৱালি জুপি ফুলিব / যৌৱনত ভৰি দিব / নিয়ৰে দূৱৰীত দলিচা পাৰিব ..../

শৰত আৰু শেৱালি এৰাব নোৱাৰা যেন এক মধুৰ সম্পৰ্কৰ মিলন ভূমি । শেৱালি ফুলে কঢ়িয়াই আনে প্ৰেম ভক্তিৰ বতৰা , কাজল সনা দুচকুৰ পৰা সৰা চকুপানী দৰে আকাশেও যেন ধুৱাই দিয়ে নিয়ৰৰ কণা হৈ শেৱালি নিকা দেহাটি । থোপাথোপে ফুলা শেৱালি নিৰ্মল পাহিত যেন বিচাৰি পায় প্ৰেমিকে প্ৰেয়সী ঠিকনা , কবিয়ে কবিতাৰ ছন্দ , শৰত মাথোন ঋতু নহয় , প্ৰেয়সীৰ মনৰ ঠিকনা , কবিৰ মধুৰ কবিতা ....।

নীৰৱ নিটাল / গাভৰু ৰাতি / শৰত ঋতু / শেৱালি যৌৱন ভৰা সুৱাস / কহুৱা চিকুণ দেহা / মাথো অনুভৱৰ ছন্দ ময়...।

শেৱালি যেন শৰতৰ বুকুৰ কুটুম , শেৱালি সুৱাসে পবিত্র কৰি তোলে মনৰ আকাশ , শৰতৰ গাভৰু ৰাতি শেৱালি ফুলে নাচে বাগে ওমলে , পুৱাৰ আগে আগে দূৱৰী দলিচাত নিয়ৰৰ কণাৰ সতে বেদনাদায়ক হৈ ছন্দ পতন ঘটে । মাত্ৰ এৰাতি বাবেই আহি ততাতৰিয়াকৈ সৰি যায় , তথাপিও শেৱালি ফুলে দি যায় শান্তিৰ বতৰা পবিত্র অনুভৱ ....।

শেৱালিৰ শুভ্ৰতা , স্নিগ্ধতা , পবিত্রতা এক অনুভূতি , শেৱালিৰ সুৱাসে ধূপ ধূনাৰ লগতে দেৱী পূজাৰ মন্দিৰৰ ধ্যান ধাৰণাৰে সমৃদ্ধ কৰে । আৰু প্ৰেমিকায়ে আলফুলে দুহাতত তুলি মালা গাঠে । ত্যাগ বিৰহৰ প্ৰতীক শেৱালিয়ে দি যায় এপলকৰ বাবেও মানব মনত শান্তিৰ বতৰা পবিত্র অনুভৱ । সিচি থৈ যায় জোনাকৰ দৰে শুভ্ৰতা ....।

ৰাতি ফুলা ফুল তুমি / কিয় বাৰু / নোৱাৰানে/ প্ৰভাতি সুৰুযৰ সতে / ওমলিব/ ৰাতি ফুলি ৰাতিয়ে সৰি যোৱা .../ তুমি ইমান নীৰৱ / ইমান লাজুকিয়া ভাষা নে / এবাৰলৈ তো/ দি যাব পৰা / মনৰ বতৰা ...।


বাস্তৱ জ্যোতি গগৈ
যোৰহাট , খনামুখ
07040954841

তোৰ বুকুৰ কাঁচিয়লি ৰ’দত

কবিঃ ৰাজীৱ বৰদলৈ (৯৪০১৬৮৩১৬২) আই, তোৰ বুকুৰ কাঁচিয়লি ৰ’দৰ তাপেৰে
বুকুত উম লৈ আছিলোঁ
বুঢ়া-বুঢ়ী আৰু শিয়ালৰ সাধু শুনিছিলোঁ
সন্ধিয়া তোৰ স’তে একেলগে বহি
গোঁসাইঘৰত প্ৰাৰ্থনা গাইছিলো
মানুহ হোৱাৰ আদিপাঠ শিকিছিলোঁ ।
দেউতাই বাট দেখুৱাই
গুছি যোৱাৰ পিছত তোৰ দুচকুৰ পোহৰেৰে
কত যোজন বাট আগুৱাই আহিলোঁ
আন্ধাৰ যে ইমান গভীৰ নাজানিছিলোঁ, আই ।
দেউতাৰ বুকুৰ মৰম হেৰুওৱা দিনা
হিয়া ঢাকুৰি কান্দিছিলোঁ
কোলাত বহুৱাই জীৱনৰ নেওতা পঢ়াবলৈ
উভতি নাহিল কোনোদিনে, দেউতা ।
মুখৰ হাঁহিটো থৰ হৈ গ’ল যে আই
তোৰ কোলাত বহি আছোঁ, এবাৰ মাতচোন আই
বুকুৰে সাবটি ধৰিছোঁ
দুচকুৰে মোলৈ এবাৰ চা চোন আই
আই ! আই ! আই !
মানুহ বৰ স্বাৰ্থপৰ অ’ আই,
ভোকৰ ভাত, মৰমৰ মাতষাৰ পাবৰ বাবে
কোলাত বহি বহি
তোৰ বুকুৰ দুখবোৰ, মনৰ শোকবোৰৰ কথা
জীৱনত এদিনো নাভাবিলোঁ, আই ।
কাতৰত চিঞৰিলে আজি দৌৰি নাহে পিতাই
আই, আই বুলি
ইমানকৈ মাতিছো, তোৰো সাৰসিকতি নাই !
আশীৰ্বাদ কৰিবি পিতাই !
আশীৰ্বাদ কৰিবি আই !
মনত পৰিলে সিপাৰৰ পৰা মাতিবি নে আই
বুকুখন শিল হৈ পৰিছে পিতাই !
ঘৰখন বৰ আচহুৱা হৈ পৰিছে
কাষলৈ যাবলৈ বৰ মন গৈছে, আই ! পিতাই !

(১)
শিলাময় পাহাৰৰ ওপৰেৰে বাট বুলি বুলি
মই যেতিয়া ক্লান্ত হৈছিলোঁ
তুমি ৰঙা পতাকা খন জোকাৰি মাতিছিলা
আৰু দেখুৱাই দিছিলা জীৱনলৈ যোৱাৰ বাট,
দূৰৰ আকাশত তেতিয়া চিক্ মিক্ দুটি
তৰাৰ আলাপ !

(২)
হালধীয়া, বেঙুনীয়া ফুলবোৰৰ মাজেৰে গৈ গৈ
আমি এখন নদী পালোঁ
চকুপানীৰ ;
দুওঁঠৰ উজ্জ্বলতাৰে তুমি চকুপানীবোৰ শুহি ল’লা
আৰু পাতি দিলা বুকুত মোৰ
এখনি ব্যাকুল শস্যভূমি !

---

নৈ আৰু কবিতা

(কবিঃ কবিৰঞ্জন দাস)

---

ইমৰান হুছেইন

আন্দামান নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জৰ এটা অতি আদিম জনগোষ্ঠী-----‘জাৰৱা’

জাৰৱা সকল আন্দামান নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জৰ এটা আদিম জনগোষ্ঠী। আজিৰ পৰা ৭০০ৰ পৰা ১০০০ বছৰৰ ভিতৰত আফ্ৰিকাৰ পৰা এই দ্বীপপুঞ্জলৈ আহি চাৰিওফালে সিঁচৰিত হৈ পৰিছিল। তেওঁলোক এই দ্বীপপুঞ্জলৈ আজি কিছুবছৰ আগলৈকে আধুনিক মানুহৰ সংস্পৰ্শলৈ নহা এই জনগোষ্ঠীৰ মানুহবোৰে ঘোৰ অৰণ্যৰ মাজত জীৱন নিৰ্বাহ কৰে। চুনামীৰ পিচত এওঁলোকৰ জনসংখ্যা যথেষ্ঠ হ্ৰাস পায়। তেনেহলে জানো আহক সাগৰৰ পাৰতে থাকিও কোনোদিনে নিমখ নোখোৱা এই আদিম মানুহ খিনিৰ বিষয়ে কিছু কথা ।



জাৰাৱা সকলে বাসকৰা অঞ্চলঃ

আজিৰ দিনত জাৰাৱা সকলে দক্ষিণ আন্দামান দ্বীপপুঞ্জৰ পশ্চিম অঞ্চল আৰু মধ্য অঞ্চলত বাস কৰে। এওঁলোক সাধাৰণতে তিনিটা পৃথক সমাজিক গোটত ভাগ হৈ আছে। উত্তৰ অঞ্চলীয় গোট, মধ্য আৰু দক্ষিণ অঞ্চলীয় গোট। আন্দামানৰ ‘কাদামতালা’ৰ কাষৰীয়া অঞ্চলত বাস কৰা সকলক কোৱা হয় ‘তানমাদ’, দক্ষিণ অঞ্চলৰ ‘টিৰো’ৰ কাষৰীয়া অঞ্চলত বাস কৰা সকলক কোৱা হয় ‘বৈয়াব’ আৰু মধ্য অঞ্চলৰ RK নাল্লাৰ কাষত বা ATR ( Andaman Truck Road) অঞ্চলৰ কাষৰীয়া অঞ্চলত বাস কৰা সকলক কোৱা হয় ‘থিদং’ ।

জাৰাৱা সকলৰ বিবাহঃ

তেওঁলোকৰ বিয়া-বাৰু সাধাৰণতে ডেকা-গাভৰুৰ মাজত সম্পন্ন হয়। কিন্ত্ত এজন বৰলা বা বিধৱায়ো জাৰৱা সমাজত দ্বিতীয়বাৰ বিবাহত বহিব পাৰে। জাৰাৱা সমাজত যদিও এজনৰ লগতহে যৌন সম্বন্ধ গঢ়া নিয়মটো (monogamy) অতি কঠোৰ ভাবে পালন কৰা হয়, তথাপিও বিভিন্ন কাৰণত বহুতৰ ক্ষেত্ৰত পুনৰ বিবাহত বহাও দেখা যায়। শিশু সকলক ৬ বা ৭ বছৰৰ পিচত তেওঁলোকৰ পিতৃ-মাতৃৰ সৈতে শুবলৈ দিয়া নহয়, তাৰ পৰিৱৰ্ত্তে তেওঁলোকে আন আন ল’ৰা-ছোৱালীৰ সৈতে বেলেগ সমজূৱা জুপুৰীত বাস কৰিবলৈ ল’য় আৰু বিবাহত নবহা পৰ্যন্ত সম্পূৰ্ণ স্বাধীনভাৱে এখন ঠাইৰ পৰা আন এখন ঠাইলৈ ঘূৰি ফুৰে।

জাৰাৱা গাওঁ আৰু জুপুৰী:

গাওঁ এখনত সাধাৰণতে ১০ টা জুপুৰী থাকে আৰু তাত ২০ ৰ পৰা ৩০ জনলৈকে মানুহে বসবাস কৰে। প্ৰত্যেকটো জুপুৰী ৩ ফুট ওখ আৰু কালি ৬ বৰ্গফুটৰ হয়। গাওঁখনৰ পৰিধি সাধাৰণতে ৬০ ফুটমান হয়। গাওঁৰ চাৰিওফালে ঘোৰ অৰণ্য থাকে আৰু কাষত এটা পানীৰ ন’লা থাকে।
জাৰাৱা সকলে তেওঁলোকৰ জুপুৰী বা বাসস্থান বোৰক ‘চাদ্দা’ বুলি কয়। অবিবাহিত ল’ৰা-ছোৱালী থকা এটা অস্থায়ী হেলনীয়া ধৰণৰ জুপুৰীক তেওঁলোকে কয়--‘টুটিম চাদ্দা’। এটা অৰ্দ্ধ-স্থায়ী জুপুৰীক কয়—‘চাদ্দা দে থুমা বা চাদ্দা দে উট্টু’। এগৰাকী বৰলাই বাস কৰা জুপুৰীবোৰক কোৱা হয়--‘থ’ৰকালাঙ চাদ্দা’ আৰু অবিবাহিত ছোৱালী বা এগৰাকী বিধৱা বাস কৰা জুপুৰীবোৰক কোৱা হয়--‘থ’ৰক’টঙ্গো চাদ্দা’ ।
এটা সমজুৱা জুপুৰীত এটা সময়ত ২০ জনতকৈ অধিক জাৰৱা বাস কৰে আৰু এইবোৰক দক্ষিণ আন্দামানৰ Andaman Trunk Roadৰ R.K. নাল্লাৰ কাষেদি গ’লে সহজতে চকুত পৰে। মৌমাখিৰ চাকখনৰ আকাৰত সঁজা জুপুৰীবোৰ কেইটামান খূঁটাৰ সহায়ত থিয় কৰি ছালখন তালগছৰ পাতেৰে ছোৱা হয় আৰু এইখনক তেওঁলোকে ‘উইলপু’ বুলি কয়। এটা সমজুৱা জুপুৰীত প্ৰতিটো পৰিয়ালৰ বাবে এডোখৰ ঠাই নিৰ্দ্দিষ্ট কৰি থোৱা থাকে। যাক জাৰৱা ভাষাত ‘থূলে’ বুলি কোৱা হয়। এই জুপুৰীটোৰ মাজতে এখন জুইশাল থাকে আৰু তাৰ ওপৰত এখন প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত বনৰীয়া গাহৰিৰ চৰ্বি আৰু মাংস শুকাবলৈ ওলোমাই থোৱা হয়। কিছুমান গাহৰি আৰু সাগৰীয় কাছৰ মূৰ কেইবাটাও একেলগে যুটীয়াই যুটীয়াই বান্ধি জুপুৰীটোৰ ছালখনৰ পৰা বান্ধি ওলোমাই থোৱা দেখা যায়।

জাৰাৱা সকলৰ খাদ্য:

যেতিয়া জাৰৱা সকলে এটা বনৰীয়া গাহৰি চিকাৰ কৰে তেতিয়া এডাল কাঁড়ৰ সহায়ত তাৰ পেটতো ফুঁটা কৰি ভিতৰৰ নাড়ী-ভূৰুখিনি বাহিৰলৈ উলিয়াই পেলায়। তাৰ পিচত তেওঁলোকে কিছুমান তাল গছৰ পাত জন্ত্তটোৰ পেটৰ ভিতৰত সোমোৱাই দিয়ে আৰু জন্ত্তটো পুৰিবলৈ লোৱাৰ সময়ত পাতবোৰ আকৌ পেটৰ পৰা উলিয়াই পেলায় আৰু ঠেঙৰ তলুৱা চাৰিখন কাটি পেলাই দিয়ে আৰু ইয়াক জুইৰ ওপৰত দি ঘূৰাই-পকাই পুৰে। ইয়াৰ পিচতে ওচৰৰ আন আন ঠাইৰ পৰাও জাৰাৱা সকল আহি মাংস খোৱা ভোজত অংশ ল’য়। ভোজৰ পিচত মাংস খাওঁতে দাঁতত লাগি থকা মাংস এৰুৱাবলৈ সকলোয়েই দাঁত খোচা-কাঁঠি ব্যৱহাৰ কৰে, যাক তেওঁলোকে ‘মাহু’ বুলি কয়। জাৰৱা সকলৰ সকলো কথাই আজিও আদিম মানৱৰ যূগতে আছে। তেওঁলোকে খাদ্যৰ বাবে কোনো খেতিবাতি নকৰে—তেওঁলোক ইয়াৰ বাবে নিৰ্ভৰশীল অৰণ্য আৰু সাগৰৰ ওপৰত। বনৰীয়া গাহৰি আৰু মনিটৰ-লিজাৰ্ড জাৰৱা সকলৰ অতি প্ৰিয় খাদ্য যদিও হৰিণা আৰু চৰাই কিন্ত্ত সিমান নহয়। জাৰাৱা সকলে বাসকৰা কাষৰীয়া অঞ্চলত হৰিণাৰ সংখ্যা বেচি আৰু তেওঁলোকে ইহঁতক ‘তপিয়ালি’ আৰু চৰাইক ‘নোহা’ বুলি কয়। বিভিন্ন ধৰণৰ বনৰীয়া ফলমূল আৰু আলু তেওঁলোকৰ খাদ্যৰ এটা প্ৰয়োজনীয় অংশ। বনৰীয়া গাহৰি, সাগৰীয় আৰু শিলৰ ফাঁকত থকা শামূক জাতীয় প্ৰাণী, মাছ, সাগৰীয় সৰু বা ডাঙৰ মিছামাছ, কেঁকোৰা, দ’গঙ্গ নামৰ এবিধ সাগৰীয় গৰু, সাগৰীয় মাগুৰ জাতীয় মাছ, সাগৰীয় কাছ, আন্দামান ৱাটাৰ মনিটৰ(জেঠীৰ দৰে এক বৃহৎ প্ৰাণী) তেওঁলোকৰ প্ৰিয় খাদ্য। টান জাতীয় প্ৰাণীবোৰ তেওঁলোকে পানীত সিঁজাই খায়। কাছৰ খোলাখন আৰু গাহৰিৰ মূৰতো তেওঁলোকে নিজৰ বা সমজূৱা জুপুৰী বিলাকত ওলোমাই সঁজাই থয়।

জাৰৱা সকলৰ মৌজুল সংগ্ৰহ:

মৌজুল আৰু কঁঠাল জাৰৱা সকলৰ খাদ্যৰ এটা অতি লাগতিয়াল অংশ। এওঁলোকে মৌ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ যাওঁতে চাকৰ পৰা মৌমাখিবোৰ (জাৰৱা ভাষাত কোৱা হয়--‘অনয়’মা) খেদাবলৈ তেওঁলোকৰ ভাষাত ‘ওয়া’ নামৰ এবিধ গছৰ কিছুমান পাত গাত বান্ধি ল’য়। এজন ব্যক্তিয়ে গছত যদি প্ৰথম এখন মৌচাক দেখা পায় তেতিয়াহলে জাৰৱা পম্পৰামতে তেওঁৰ সেইখন চাকৰ ওপৰত সম্পূৰ্ণ অধিকাৰ থাকিব। যদি তেওঁ সদ্যসতে চাকখনৰ পৰা মৌ সংগ্ৰহ নকৰে তেতিয়া তেওঁ কিছুমান গছৰ ঠাল-ঠেঙুলি চিঙি আনি গছজোপাৰ চাৰিওকাষে পুতি থ’ব যাতে আন কোনো জাৰৱাই সেই মৌচাকখন দেখিলে জানিব পাৰে যে, ইতিমধ্যে কোনো এজনে তেওঁতকৈ আগতেই সেই মৌচাকখন দেখা পাইছে।

জাৰৱা সকলৰ খাদ্য ৰন্ধাৰ ধৰণ:

জাৰৱা সকলে এবিধ মাটিৰ চৌকাত জুই ধৰি ৰন্ধা-বঢ়া কৰে, যাক তেওঁলোকে ‘এলাউ’ বুলি কয়। তেওঁলোকে ৰান্ধিবলৈ এলুমিনিয়ামৰ পাত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰে আৰু জাৰৱা ভাষাত ইয়াক ‘বুছু’ বুলি কয়। এইবোৰ তেওঁলোকক কোনো স্বেচ্ছাসেৱী সংগঠনে দিয়ে নতুবা কোনো কাষৰীয়া গাওঁ আক্ৰমন কৰোতে সংগ্ৰহ কৰে। জাৰৱা সকলে খাদ্য সদায় ৰান্ধি খায়, পকা ফলমূলৰ বাহিৰে কেতিয়াও কোনো বস্ত্ত কেঁচাকৈ নাখায়। কেচাঁ ফলমূলবোৰ সিঁজাই খায়। গাহৰিৰ মাংসৰ দৰে খাদ্যবোৰ হয় জুইত পুৰি নহয় ৰ’দৰ তাপত কোনো ডাঙৰ শিলৰ ওপৰত ৰাখি সিঁজাই খায়।

জাৰৱা সকলৰ সাঁজ-পোছাক:

জাৰৱা সকলৰ মতা-মাইকী উভয়েই উলঙ্গ হৈ থাকে। যদিও তেওঁলোকে দেহত কিছুমান অলঙ্কাৰ পিন্ধে তথাপিও সেইবোৰে নগ্নতা ঢাকিবলৈ যথেষ্ঠ নহয়। যেতিয়া পুৰুষ সকল চিকাৰত ওলায় তেতিয়া বুকুখনক সুৰক্ষা দিবলৈ তেওঁলোকে এবিধ গছৰ বান্ধি ল’য়, যাক তেওঁলোকে ‘টো’হে’ বুলি কয়। জাৰৱা সকলে মূৰ-বন্ধনী, গ’লমনি, বাহু-বন্ধনী, কঁকাল-বন্ধনী ইত্যাদিবোৰ মাৰে আৰু এইবোৰ তেওঁলোকে তাল-পাত আৰু শামূক জাতীয় প্ৰাণীৰ খোলাৰে বনাই ল’য়। তেওঁলোকৰ ভাষাত মূৰ-বন্ধনীক ‘ওয়েটাহে’ আৰু কমৰ-বন্ধনীক ‘ৱায়েটাহে’ বুলি কয়। আজিকালি তেওঁলোকৰ সভ্য সমাজৰ লগত সম্বন্ধ কিছু বাঢ়ি অহাৰ লগে-লগে কিছুমানে কাপোৰ পিন্ধিবলৈ লৈছে, যাক তেওঁলোকে ‘কানগাপু’ বুলি কয়। তেওঁলোকে আজিকালি কাপোৰ ফালি ৰচী বনাই তাত বিভিন্ন ধৰনৰ অৰণ্যত পোৱা গছৰ পাত, বাকলি আদি কিছুমান বস্ত্ত বান্ধি অস্থায়ী গহণা তৈয়াৰ কৰিবলৈ ধৰিছে। এইবোৰৰ বাহিৰেও তেওঁলোকৰ স্থায়ী গহণাবোৰ শামূকৰ খোলা, কপাহৰ সূঁতা, গছৰ বাকলিৰ পৰা তৈয়াৰ কৰি ল’য়। মতা-মাইকী উভয়েই দেহত মাটিৰ লেপণ সানে।
গাহৰি বা মনিটৰ লিজাৰ্ড খোৱাৰ পিচত তেওঁলোক সকলোৱেই মূখ আৰু দেহত মাটি সানি তাৰ ওপৰত বিশেষ ধৰণৰ ডিজাইন কিছুমান কাটি লয়। কিছুমান ডিজাইন তেওঁলোকৰ মাজত খূওব জনপ্ৰিয় আৰু প্ৰায় সকলোৱেই একেবোৰ ডিজাইনকে গাত আঁকি ল’য়। মাছ মাৰিবলৈ, চিকাৰলৈ যাওঁতে বা অৰণ্যলৈ কিবা বস্ত্ত সংগ্ৰহৰ বাবে যাওঁতে সকলোয়েই একেলগ হৈ লোকগীত গায়।

জাৰৱা সমাজত শ্ৰমৰ ভাগ:

জাৰৱা সকলে খাদ্যৰ সন্ধানত বাহিৰলৈ যাওঁতে তেওঁলোকৰ লোক সকলে ভাগে-ভাগে শ্ৰমৰ দায়িত্ববোৰ ভগাই লয়। পুৰুষ সকলে তেনে যাত্ৰাত অৰণ্যৰ মাজেদি গছ কাটি পথ উলিওৱাত সহায় কৰে, চিকাৰ কৰে আৰু মহিলা সকলে সেই খাদ্য সামগ্ৰীবোৰ গাওঁলৈ কঢ়িয়াই আনে। কোনো নতুন ঠাইত দ’লে নিশা জিৰণি ল’ব লগীয়া হলে মহিলা আৰু ল’ৰা-ছোৱালী বিলাকে অস্থায়ী বাসস্থান নিৰ্মান কৰিবৰ বাবে (জুপৰী সাঁজিবলৈ) খূঁটা আৰু চাল হিচাবে বান্ধিবলৈ গছৰ পাত ইত্যাদিবোৰ বিচাৰি আনে। পুৰুষ সকলে খাদ্যৰ যোগাৰ কৰে। অবিবাহিত ছোৱালী বিলাকে নিজৰ আশ্ৰয় স্থল বেলেগে সাঁজি ল’য় আৰু খাদ্যৰ সন্ধানত সিহঁতো ওলাই যায়।

জাৰৱা সকলে ব্যৱহাৰ কৰা কাঁড়-ধেনু:

জৰৱা সকলৰ ভাষাত ধেনুখনক ‘আও’ আৰু কাঁড়ডালক ‘পাথু’ বুলি কয়। সিহঁতে তালগছ বা বাহঁৰ পৰা কাঁড়বোৰ তৈয়াৰ কৰি মূৰত লোহৰ ফাল লগাই ল’য় যাক তেওঁলোকে ‘এটাহু’ বুলি কয়। ইয়াৰ বাহিৰেও তেওঁলোকে আন এবিধ মূৰত লোহাৰ ফাল লগোৱা কাঁড়ো তৈয়াৰ কৰি লয়---যাক স্থানীয় ভাষাত ‘অ’ছাছালে তাহাপে’ বুলি কয়। তেওঁলোকে ‘তাহ’ৱাই-খোৱাব’ বুলি কোৱা কিছুমান হাৰ্পুনৰ আকাৰৰ কাঁড়ো তৈয়াৰ কৰি ল’য়। তেওঁলোকে বিভিন্ন আকাৰৰ কাঁড় তৈয়াৰ কৰে যদিও ইয়াৰ লোহাৰ ফালটো কেতিয়াও জুইত দি পগাই গড় নিদিয়ে। কাঁড়বোৰ তৈয়াৰ কৰিবলৈ লোহাৰ হাতুৰী আৰু বটালী ব্যৱহাৰ কৰে।
চিকাৰলৈ যাওঁতে প্ৰাপ্ত বয়স্কঃ পুৰুষ সকলে গছৰ বাকলিৰে তৈয়াৰ কৰা এক ধৰণৰ বুকৰ ৰক্ষা-কৱচ পিন্ধে যাক তেওঁ বিলাকে ‘কেকাড’ বুলিও কয় আৰু তাৰ ভিতৰত ‘টাৱা’ বুলি কোৱা কটাৰীবোৰো ভৰাই ল’য়।

জাৰৱা সকলৰ অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰঃ

জাৰৱা সকলৰ মাজত অটাইতকৈ জনপ্ৰিয় এবিধ কটাৰী, যাক তেওঁলোকে ‘টোৱা’ বুলি কয়। এই কটাৰীখন লোহা পিটি বনোৱা হয় আৰু ইয়াৰ কোনো নাল নাথাকে। এইখন কটাৰীৰ আকাৰ কাঁড় এডালৰ আগৰ ফলাটোৰ দৰে, যাৰ বহল ৪-৬ ইঞ্চিৰ ভিতৰত হয়। তেওঁলোকে প্ৰায়েই এইখন কটাৰী বুকুৰ কৱচখনৰ ভিতৰত ভৰাই ৰাখে। ইয়াৰে তেওঁলোকে বনৰীয়া-গাহৰি চিকাৰ কৰি টুকুৰা-টুকুৰকৈ কাটে। কাষত ধাৰ থকা লোহাৰ ফাল এটাক ‘টউব’ বুলি তেওঁলোকে কোৱা কাঠৰ ধেনুভিৰীয়া নালত বান্ধি আন এক ধৰণৰ এবিধ অস্ত্ৰ বনাই ল’য়। জাৰৱা সকলে বিভিন্ন ধৰণৰ জ্যামিতিৰ দৰে ডিজাইন তেওঁলোকৰ ধেনু, কটাৰী ইত্যাদি বিলাকত কাটি কৰি ল’য়। আকৌ বুকুৰ ৰক্ষা-কৱচ, কাঠৰ বাল্টি ইত্যাদিত তেওঁলোকে আঁচৰ দৰে অৰ্কিডৰ ঠাৰিৰে কিছুমান ডিজাইন বনাই ল’য়। আন্দামানৰ ‘পুন্নানাল্লাহ’ এলেকাত দেখা পোৱা জুপুৰী বিলাকত দুই ধৰণৰ অস্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা দেখা পোৱা যায়- (১) ‘থ’ম’ আৰু (২) ‘থ’ছুলেটোটোহা’----জাৰৱা ভাষাত লোহাৰ জোঙামূৰীয়া কাঁড়ৰ ফালটোক ‘থ’ম’ বুলি কোৱা হ’য়, যাৰ দৈৰ্ঘ ৪-৫ ইঞ্চিৰ ভিতৰত। ‘থ’ছুলেটোটোহা’ মানে হ’ল---কাঁড়ৰ লোহাৰ ফাল যাক এডাল কাঠ বা বাহঁৰ বাৰিত বান্ধি লোৱা হয়—বাৰিডালক তেওঁলোকে ‘থেনে’ বা ‘থেনাং’ বুলি কয়। লোহৰ সজুঁলিবোৰ জোঙা বা ধাৰ কৰিবলৈ তেওঁলোকে শিল ব্যৱহাৰ কৰে যাক তেওঁলোকে ‘উল্লি’ বুলি কয়। তেওঁলোকে মাটি খান্দিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা একধৰণৰ লোহাৰ চিপ্ৰাং খনক ‘ৱোহেন’ বুলি কয়। জুপুৰীত ব্যৱহাৰ কৰা পাচি-খৰাহীবোৰ বেতেৰে সাঁজি ল’য় আৰু এইবোৰক তেওঁলোকৰ ভাষাত---‘তাজ’ বুলি কয়। তেওঁলোকে সাগৰত কোনোবা মাছমৰীয়াৰ উটি অহা জালৰ পৰা নাইলন ৰচীবোৰ সংগ্ৰহ কৰি বস্ত্ত-বাহনি থবলৈ (বিশেষকৈ মাছ) সৰু সৰু মোনা তৈয়াৰ কৰি ল’য় । তেওঁলোকে মাছ ধৰিবলৈ গছৰ বাকলি, বাঁহ আৰু বেঁতৰ পৰা কিছুমান সঁজূলি বনাই ল’য় আৰু এইবোৰক তেওঁলোকে ‘প’ট’ছেহাট’ বুলি কয়। তেওঁলোকে বিশেষ কিছুমান গছৰ পাতৰ সহায়ত নিশা জ্বলাবৰ বাবে জোৰ বনাই ল’য়। শিলেৰে তেওঁলোকে ‘ওলিহে’ নামৰ এবিধ আদিম কটৰীও নিৰ্মান কৰি ল’য়। জাৰৱা সমাজত যৌৱনকালঃ--- ল’ৰা যৌৱনপ্ৰাপ্ত হ’লে সি এটা বনৰীয়া গাহৰি মাৰি আনি পৰিয়াল বা সমাজৰ লোক সকলক মাংসৰ ভাগ বিলাব লাগে। ছোৱালীৰ প্ৰথম মাহেকীয়াৰ পিচত ‘ওপিমেমে’ নামৰ এক অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰা হয়। তেওঁলোকৰ পৰম্পৰা মতে এই অনুষ্ঠানৰ মাজত বা পিচত সিহঁতৰ নামবোৰৰ নৱীকৰণ কৰি নতুনকৈ নাম দিয়া হয়। জীৱনত মাহেকীয়া হোৱাৰ প্ৰথম দিনটোৰ পৰা তিনিদিন ধৰি তেওঁলোকে এক পৰ্ব উৎযাপন কৰে। সেই দিনকেইটাত ছোৱালীজনীক চৰিওফালে চাৰিটা খূঁটি মাৰি এডোখৰ ঠাই নিৰ্দ্দিষ্ট কৰি দিয়া হয় আৰু তাই তিনিদিন ধৰি তাৰ মাজতে থাকিব লাগে। সেই সময়ছোৱাত তাই সেই সীমা চেৰাই আতঁৰলৈ যাব নোৱাৰে আৰু তাই চকু বন্ধ কৰি ৰাখিব লাগে। এবিধ খাৰমাটি, গাহৰিৰ চৰ্বি, লতাগছৰ আঠা মিহলাই তৈয়াৰ কৰা এক ধৰণৰ লেপন তাইৰ মূৰ, ডিঙি আৰু গোটেই মূখখনত সানি দিয়া হয়। এই সময়টোত তাইক কথা কবলৈ দিয়া নহয় আৰু তাইক কিছুমান খাদ্যও খাবলৈ দিয়া নহয়---বিশেষকৈ গাহৰিৰ মাংস আৰু মৌজুল। কেৱল তাই খাদ্যৰ বাবে শামূক বা তেনেধৰণৰ বিশেষ হাড় নথকা প্ৰাণী(Mollusk--জাৰৱা ভাষাত ‘অন’গ’) আৰু পানীৰ (এঙ্গ) ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হ’ব লাগে। তিনিদিনৰ পিচত তাই গা ধুব লাগে আৰু তাৰ পিচত তাইৰ ওপৰত কোনো বাধ্য-বাধকতা নাথাকে। ইয়াৰ পিচতে তাইৰ কাষত গাওঁৰ সকলো আহি গোট খায়। তেতিয়া তাই গাত বিভিন্ন গহনা পিন্ধে আৰু মহিলা আৰু ছোৱালীবোৰে গান গায় আৰু নাচে।

জৰৱা ভাষাত বিশেষ স্থান দখল কৰা কেইটামান শব্দ:
•এহ’য় (সূৰ্য)
•তাপে (চন্দ্ৰ)
•পেঙ্গে (আকাশ)
•চিলোপে (তৰা)
•এথিবিথি (ডাৱৰ)
এই কেইটা শব্দই জৰৱা ভাষাৰ পৌৰাণিক কাহিনী বিলাকত এক বিশেষ স্থান পাইছে। পূৰ্ণচন্দ্ৰক তেওঁলোকে ‘উথ্থুটাপে’ আৰু কাচিজোনক ‘পনিয়াটাপে’ বুলি কয়।

জাৰৱা ছোৱালী বিলাকৰ বুকুৰ আৰু শৰীৰৰ গঠন খূবেই আকৰ্ষণীয়। সেয়ে আজিকালি বহুতো বিদেশী পৰ্যটকে এই আদিম সজ-সৰল ছোৱালী বিলাকক নানা বস্ত্তৰ প্ৰলোভন দি নিজৰ শয্যা-সঙ্গিনী হবলৈ বাধ্য কৰিছে। চুনামীৰ সময়ত বহুতো জাৰৱা লোকৰ মৃত্যু হৈছিল। আশাকৰো এই জাতিটোৰ অস্তিত্ব পৃথিৱীত ঈশ্বৰে বৰ্তাই ৰাখক। (সমাপ্ত)

---

---

আজি তোমাৰ কাষৰ পৰা

---

বতৰ ঠাণ্ডা, বৰষুণ দিয়া নাই যদিও হীম চেঁচা বতাহ বলি আছে পুৱাৰ পৰা ৷ নিশাটো টোপনি নাই সুৰভীৰ, দাঁতৰ বিষ ৷ ইফালে নতুন বোৱাৰী ঘৰখনৰ ৷ দাঁতৰ বিষত জ্বৰ জ্বৰ ভাৱ ৷ বাওঁ গালখন ফুলি ফুলা লুচি খনৰ দৰে হৈ আছে৷ ঠাণ্ডা পানী খাব নোৱাৰি, তাতে পতি দেৱে মৰমতে অ' মোৰ কলিজা জনী ঐ বুলি ফুলি থকা গালত চিকুটি দিলে৷ আয়ৈ মাআআআ মৰিলো বুলি সুৰভী বিচনাত পৰি দিলে ৷ পতি দেৱ দিপুৱে কি হ'ল বুলি কোৱাৰ লগে লগে সুৰভীৰ চকুৰে সৰ সৰকৈ চকুলো বৈ আহিল ৷ দিপুৱে সুৰভীৰ মুখ মেলি চাবলৈ যত্ন কৰিলে কথাটো কি ? চকুলোৱে বাট নেদেখা সুৰভীয়ে মুখ মেলি দেখালে যে দাঁতৰ বিষ, মানুহটোৰ খবৰেই নাই ৷ দিপুৱে চাই হাঁহিব নে কান্দিব কৰি ভাবিলে হায়ৈ গুৰি দাঁত বুলিবলৈ দুটা নে তিনটাহে বাকী আছে, বিয়া পতা আগতে যদি এবাৰ দেখিলেহেঁতেন ৷ নতুন দাঁত এপাৰী লগাব গলেও কমখন টকা লাগিবনে ৷ ডাক্তৰৰ ওৰলৈকে লৈ যোৱাটোই উত্তম হ'ব ৷ নতুন বোৱাৰী, চাবলে অহা মানুহে বোৱতী নৈ দৰে বৈয়ে আছে—
দুপৰীয়া নৱ দম্পতী টাউনৰ দাঁতৰ ডাক্তৰ চেম্বাৰ পালেগৈ ৷ সুৰভীৰ মুখখন ঘৰীয়ালৰ দৰে বহলকৈ মেলাই ডাক্তৰে ডাঙৰ লাইটৰ পোহৰত চালে ৷ সৰু হাতুৰী ,কেঁচি ,আদি যন্ত্ৰ পাতী লৈ সুৰভীৰ মুখৰ আগত ৷ দিপুৱে পিছফালে ৰৈ জুমা জুমী কৰি থাকিল ৷ দাঁতৰ বিষৰ লৈ দিপুৰ ভয় নাই, ভয় ডাক্তলৈহে ৷ দাঁত চাওঁ বুলি বহুতে হেনো কিলাকুটিৰে তিৰুতাৰ গাত ভেজা দিয়ে ৷ সি শুনিছেহে কথাটো ৷ সুৰভীক যদি তেনে কিবা এটা কৰে তাৰ কেচি খনে যে ডাক্তৰৰ পেট ঘুটালী নিদিব মানে নাই ৷
কটক্ কটক্ কটক্ কটক্ ডাক্তৰে হাতুৰীটোৱে বিষাই থকা দাঁতটোত টোকৰীয়াই দিলে ৷ সুৰভীয়ে আয়ৈইইই উহ উহ উহ বুলি চিঞৰি দিলে ৷ চকুৰ পানীৰে সুৰভীৰ গালে গঙ্গা যমুনা বৈ গ'ল ৷
ডাক্তৰে খচ্ কচ্ কৈ প্ৰেচক্ৰিপশ্বন এখনত বিষৰ টেবলেট লিখি দিলে ৷ দহ দিনৰ পিছত দাঁত হৰাব লাগিব ৷ দিপুৰ সুৰভীলৈ দুখ লাগিল, দেহি ঐ মাংস হ়াড চোবাই ভাল পোৱা মানুহজনী, মাছৰ ফিচা চোবাই ভালপোৱা মৰমৰ সুৰভী জনীক এৰি সি নিজে দকচি খাব লাগিব৷
ঘৰলৈ আহি থাকোতে ৰাষ্টাৰ কাষত গ্ৰাহকৰ বাবে ৰৈ থকা ফোচকা, চানাৱালা, মম' পকৰী, আলুচপ আদি দোকানবোৰ দেখি সুৰভীৰ চকু বেজাৰে চলচলীয়া হৈ উঠিল ৷ দিপুৱে দোকানৰ পৰা ব্ৰেড এটা কিনি তাইৰ হাতত দি ক'লে— আজি এইটোৰেই কাম চলোৱা সোণজনী বুলি তাইৰ ফুলি থকা গাল খনতে পাহৰি চিকুট এটা দিলে ৷ আয়ৈ মৰিলো বুলি সুৰভী ৰাষ্টাৰ মাজতে বহি পৰিল ৷৷

---

(অনুভৱ স্বৰ)

আমদালি উৰুলি মাহ আৰু হালধী

॥ বাস্তৱ জ্যোতি গগৈ ॥ ॥ যোৰহাট , খনামুখ ॥ ॥ 07040954841 ॥

৷৷এক৷৷

দিনটোৰ শেষত
আমি ওভতি আহিছিলো
তোমাৰ মুখখনি
কেহেৰাজ বৰণীয়া হৈ পৰিছিল
তুমি কথা নোকোৱা

মোৰ ভয় হয়৷৷

৷৷ দুই ৷৷

তুমি কথা কৈছা
মই দূৰৰ পৰা শুনিছো
এৰি অহা সময়বোৰত
কেৱল
তোমাৰ নাম

নৈপথ্যত
পশ্চিমত ডুব যোৱা বেলিটো৷৷

মোৰ প্রেমৰ পাঠশালা

কাচিমৰ নতুন ধাৰ্মিক ৰূপ

দীপাংকৰ মল্ল বৰুৱা

কাচিম শ্বেখ। নামটো চিনাকি যেন লাগিছে, কিন্তু ফটোখন? ধৰিব পৰা নাই।

প্ৰ’ফাইলটো খুলি চালোঁ। হয়, কলেজত একেলগে পঢ়া কাচিমেই হয়। কিন্তু মূৰত টুপীৰে সৈতে এমুখ ডাঢ়িৰে আৱৰি থকা কাচিমৰ সেই চিনাকি মুখখন চিনি পাবলৈ অলপ সময় লাগিল।

ওখ পাখ, সুদৰ্শন কাচিম কলেজৰ দিনত আছিল এজন ভাল ক্ৰিকেটাৰ। মহম্মদ ৰফীৰ গান প্ৰাণঢালি গোৱা কাচিম এজন ভাল গায়কো আছিল। বহু উজাগৰী ৰাতি কাচিমে গীটাৰ বজাই, গান গাই আমাক সংগ দিছিল। কলেজৰ বহুতো ছোৱালীৰ বাবে কাচিম আছিল সপোনৰ যুৱক।

ফ্ৰেণ্ড ৰিকুৱেষ্ট এক্সেপ্ত কৰি ইনবক্সত মেছেজ কৰিলোঁ, “তোক একেবাৰে চিনিব পৰা নাছিলোঁ। একেবাৰে হুলিয়া সলনি কৰি দিলিযে”?

“যোৱা বছৰ হজলৈ গৈছিলোঁ। তেতিয়াৰ পৰা দাঢ়ি ৰাখি দিলোঁ”।

“গান চান গাই আছনে? আৰু খেলা ধুলা”?

“সেইবোৰ চব বাদ। জীৱনত বহুত গুণাহ কৰিলোঁ, হজত হৈ পুণ্য কৰি আহিছোঁ। এতিয়া অলপ ভাল কাম কৰোঁ বুলি ভাবিছোঁ”।

“কি গুণাহ কৰিলি”?

“জীৱনটো গানা বাজনা খেলা কৰি থাকিলোঁ। সেইবোৰ ভাল মুছলমানে নকৰে”।

“ভাল মুছলমানে কি কৰে”?

“তই যদি জানিব বিচাৰিছ কোৰান পঢ়। আল্লাৰ বিষয়ে জ্ঞান লাভ কৰ”।

“কিন্তু কিয়? মই কোৰান কিয় পঢ়িব লাগে? কোৰানত যি আছে গীতাতো সেয়েই আছে”।

“কোৰান আল্লাৰ কিতাপ। এই কিতাপ পঢ়িলে আৰু ভাল মুছলমান হ’লে বেহেস্তত যাব পাৰিবি”।

“মোক এইবোৰ কথা কিয় কৈ আছ”?

“ইছলাম কবুল কৰ। দুনীয়াত বহুত পাপ কৰিলি, এতিয়া পুণ্য কৰ”।

“কিয় কবুল কৰিম মই ইছলাম? মোৰ নিজৰ ধৰ্ম আছে। মোৰ নিজৰ ধৰ্মীয় শিকনি আছে”।

“ইছলাম হ’ল মডাৰ্ণ ৰিলিজন। বাকী ৰিলিজন সৱ মিছা, কেৱল ইছলামেই সঁচা”।

“মই সেই কথা নামানো। মোৰ ধৰ্মই শিকাইছে সকলো ধৰ্মই সমান, সকলো ধৰ্মই এজন ঈশ্বৰৰ ওচৰলৈ যোৱাৰ বাট দেখুৱায়। গীতাৰ কথাও মিছা হ’ব নোৱাৰে”।

বহুত সময় কোনো উত্তৰ নাই।

“কি হ’ল? নিমাত হৈ গ’লি যে”?

“মই তোক কেইটামান লিংক পঠিয়াই আছোঁ, তাত কোৰান অনলাইন পঢ়িব পাৰিবি। চিন্তা কৰি চা। এতিয়াও সময় আছে। ইছলামেই একমাত্ৰ ধৰ্ম"।

“ধৰ্মৰ বাহিৰে আৰু বেলেগ কথা পাতিবলৈ নাই নেকি তোৰ? ফেমিলি লাইফ কেনে চলিছে? চাকৰি ক’ত? অজিকালি ছোৱালী জোকাৱনে নাই? আৰু সেই যে তই পঢ়িছিলি নিষিদ্ধ কিতাপবোৰ, সেইবোৰ এতিয়াও পঢ়নে”?

কাচিমৰ কোনো উত্তৰ নাই।

“ধৰ্ম কৰিছ ভাল কথা। কিন্তু ধৰ্মৰ কাৰণে ইমান কনজাৰভেটিভ হৈ গৈছ কিয়? জীৱনটো অকল ধৰ্মৰ কাৰণেই হ’ব নোৱাৰে”। মই লিখিলোঁ।

আকৌ উত্তৰ নাই।

“তই মোক বেয়া নাপাবি। মই ধৰ্ম মানো। কিন্তু ধৰ্মই জীৱনৰ সকলো হ’ব নোৱাৰে। ধৰ্মতকৈ ডাঙৰ কথা হ’ল মানুহৰ মাজত আত্মীয়তা, বন্ধুত্ব। নিজৰ কামৰ মাজেৰে জীৱনক উপভোগ কৰাটোও ধৰ্ম হ’ব পাৰে। তই বিশ্বাস নকৰনে ধৰ্মতকৈ মানবীয়তা বহুগুণে ওপৰত”।

কাচিমৰ উত্তৰ আজিলৈকে নাপালোঁ। আজিকালি তাক মেছেজ কৰিলেও উত্তৰ নাপাওঁ। আৰু বহুতেই হয়তো এনে পুৰণি বন্ধুৰ ন-ৰূপত ভূগিব লগা হৈছে উত্তৰহীনতাত!

---

---

সর্বানন্দ সোণোৱাল

( কবিঃ প্ৰণৱ কুমাৰ বৰ্মন )বোপা

---

নতুন পাঠ

(কবিঃ হীৰেন ভট্টাচাৰ্য) কবিতা পঢ়ি পাহৰিব পাৰি
পাহৰিব পাৰি কিছু দুখ ,
আনকি গ্লানি ।
কবিতা জীরনৰ অন্য
বিষয়-কুশল ,অন্য প্রত্যাশা,'
শব্দ সংঘ ভাঙি তিৰবিৰ
বন তুলসীৰ
উজাৰি লুকুরা সুগন্ধি
দীঘল উপত্যকা ...

শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱ আৰু মোৰ অনুভৱ

---

এতিয়াও ৰুদ্ধ তুমি । এতিয়াও ৰুদ্ধ মই । পিছে তুমি চোৱাচোন- এয়া মোৰ জীৱনত এটি দুটিকৈ সময়ৰ দ কৈ কাটখোৱা দাগ... মচি দিবানে আহি ( কচমেটিক্ চাৰ্জাৰী ?) নে উপহাৰ দিবা মোক সময়ৰ দাগ কটা নতুন ঘড়ী?

পৰিবৰ্তন

ৰঞ্জন বর্মন

বহু দিনৰ পিছত আজি উভতি আহিছো
গাঁৱৰ পুৰণি ঘৰখনলৈ
মাটি খান্দি বিচাৰিছো সোণোৱালী শৈশৱ, ল’ৰালি


সেই সোণোৱালী ধাননি
উভতনি গো-বাটৰ ধূলিৰে আকাশ উদুলি-মুদুলি
নদীৰ বকুত মাৰ যোৱা ৰান্ধনি বেলি
ৰাতি ৰৈ ৰৈ বজা বাঁহপাতৰ বাঁহী
আনকি আইতাৰ মুখৰ সেই ৰাঙলী হাঁহি
সকলো একেই আছে

একেই আছে
গাঁৱৰ সোঁ-মাজৰ নামঘৰ, ৰাস্তা, স্কুলঘৰ
আজিও নামঘৰৰ ডবাৰ মাতত গাঁৱলৈ ৰাতি নামে
কুকুৰা চৰাইৰ ডাকত ৰাতি পুৱাই
সকলো একেই আছে পূৰ্ব্বতে যিদৰে আছিল

কিন্তু…
একে নাই
গাঁৱৰ ঘৰবোৰৰ আয়তন একে নাই
এৰা…সৰু জুপুৰি ঘৰবোৰ ডাঙৰ হ’ল…বহল হ’ল…
আৰু মানুহৰ মনবোৰ ঘৰবোৰৰ তুলনাত বৰ ঠেক হ’ল...

আমৃত্যু এই প্ৰেম

মোক ভৰুণ কৰি তোলা
তোমাৰ মৰমত / হেঁপাহত
নি:শেষ হ'ব নিদিবা
হতাশাৰ অন্ধকাৰত;

মোক জী উঠিব দিয়া
তোমাৰ আকুলতাত
পান কৰি তোমাৰ
মন-সৰোবৰৰ স্নিগ্ধতাত সুন্দৰতাত;
হৃদয়ত প্ৰস্ফুটিত হোৱা
প্ৰেম পখীৰ স্পন্দনৰ মাদকতাত
অংকুৰিত কৰিব দিয়া
জীৱনৰ মাধুৰ্য্যতা;

নক'বা কেতিয়াও--
" তোমাৰ অবিহনে
জীয়াই থাকিব নোৱাৰিম !"

যদি কোৱা তেনে জানি থোৱা
"তোমাৰ প্ৰতি মোহভঙ্গ হ'ব মোৰ !"
মোৰ বিশ্বাস -
"প্ৰেম" আমৃত্যু"
প্ৰেম" সৰগীয়,"
প্ৰেম" ক্ষণস্থাযী নহয়।‌।‌।‌।‌

‎পথাৰ‬, আঘোণ আৰু অলপ কথা

কবিঃ অজন্তা তালুকদাৰ

যেতিয়াই দেখো আঁচল পাতি
জিলমিলাই ৰৈ থাকে তাই
নীলগুৰিবোৰ আকাশলৈ সিঁচি
সোনোৱালী আঘোণৰ সোণগুটি চটিয়াই
বুকুখন গধুৰ কৰি লয়
তাত তল ভৰি সৰি ৰয় ল'ৰালিৰ স্মৃতি
তাই পথাৰ, তাতে আঘোণ
এতিয়া তাই
নিৰহ-নিপানী যৌৱন দাপোণ
মোৰ দৰে সেইজনো
আজি তাইৰ মোহতে আকুল
সোণগুটিৰ স'তে হেনো বুটলি আছে
শৈশৱ যৌৱন জীৱন অংকুৰ
পৰা হ'লে
পৰা হ'লে হেনো টুকি ল'লেহেঁতেন
বুকুৰ মেঘচপৰাৰে মেৰিয়াই
গোটেই পথাৰখন
আৰু জীৱনৰ স'তে কৰিলেহেঁতেন
অভিনয়বিহীন অভিনৱ সংগম
আঘোণী বেলিৰ মাজ তলতে
তেওঁ আজি সেই তামৰঙী পথৰুৱা প্ৰেমৰ প্ৰেমিক
হয় যদি হওক আজি তেওঁ সংগীবিহীন
হালি-জালি পথাৰখন যে
বুকুৰ ভিতৰলৈকে বৈ আহিছে ঢৌ খেলি
বুকুৰ ভিতৰখন আজি তুলনাবিহীন
নি:শব্দে সেইজন পথাৰৰ প্ৰেমিক
পথাৰখনো যে তলে তলে হৈ উঠিছে অভিসাৰী
মানুহ যাৰ আদিম অতিথি !

চেনেহী চিয়াহি

চিয়াহি আজি এক নষ্টালজিয়া
পাহৰিব ধৰা চিয়াহি কলম
দিস্তা কাগজত শুৱনি আখৰেৰে ভৰাব খোজা পৃষ্ঠা
সময়ত গতিবানত যেন উটি যাব ধৰিছে
চিয়াহি কলমৰ যুগ হয়তো নাহিব আকৌ দুনাই
আজি যি নতুন সেয়াও হয়তো হব পুৰণি কালিলৈ
সেয়ে এয়া মাথো মৰমৰ স্মৰণ চিনাকী চিয়াহি তোমাক আখৰৰ মাজেৰে !

---

ডা০ভূপেন শইকীয়া

তাই_বেশ্যা_নাছিল


অবচেতন মনে এতিয়াওঁ মাজে মাজে চেতন মনক কয়
তাই বেশ্যা নাছিল
বৈধ যুগ্ম জীৱনৰ এটি মিঠা সপোনৰ তাই বাস্তৱ
মৰমৰ আলসুৱা
যেন লহপহকৈ বাঢ়ি অহা কাননৰ তাই কুঞ্জলতা
আধুনিকতা তাইৰ বৰ প্ৰিয়
সেয়ে কিজানি সময়তকৈ সদায় দুখোজ আগবঢ়া
যিমানে চঞ্চলা
সিমানে অপৰূপা, নিৰ্ভিক আৰু প্ৰতিভাপূৰ্ণা
নদীৰ দৰে মাথোঁ বাধা নেওঁচি বৈ ভালপায়
তাইৰো আছে সাগৰত মিলাৰ এটি সপোন
তাই যেন উৰণীয়া পখী
উৰি ফুৰে সঁজাৰ বান্ধোন ভাঙি
তাইৰ লয়লাসত নাচি উঠে পুৱাৰ ৰজনী
তাইৰ কণ্ঠৰ কুঁকিল সুৰত প্ৰেমিক হয় ধৰণি
কিন্তু তাই বেশ্যা নাছিল
সংগোপন দুখৰ দেদ্দীপ্যমান বেথাৰ ভাণ্ডাৰ বুকুত বান্ধি
মাথোঁ বিলায় ফুৰিছে হাঁহিৰ ৰেঙণি
শুনিছা জানো কেতিয়াবা তাইৰ উচুপনি,
কিয় শুনিবা
কোনেওঁ নুশুনে
মচিছা জানো কেতিয়াবা তাইৰ বৈ অহা চকুলো মালা
কিহৰ প্ৰয়োজন
মাথোঁ তাই আনৰ সুখৰ সমভাগি
বৰ উচ্চ আকাংক্ষী
উকা হৃদয় পালেই চতিয়াই প্ৰেমৰ অনুভূতি
তাই কিন্তু বেশ্যা নাছিল
হৈ পৰিছে তাই বহুতৰ আজৰি সময় অতিবাহিত কৰা এবিধ অত্যাধুনিক সামগ্ৰী
এতিয়া তাই নায়িকা বহু জনৰ প্ৰেম কাহিনিৰ
কিন্তু তাই বেশ্যা নাছিল
তাই জোনাক বিলায়
প্ৰেমৰ একাঁজলি সঁহাৰি বিছাৰি ফুৰা প্ৰেমিকক
আকৌ নিসংগ ৰাতি তায়ে নিজকে সোধে জোনাকীক কোনেওঁ নুসোধে কিয় জোনাকীয়ে বিছাৰে কি
বাধ্যতাৰ বান্ধোনৰ মাজত কেতিয়াবা তাই চটফটাই ডেউকা ভঙা পখীৰ দৰে
পাহৰি যায় উল্লাসত তাই
মুক্ত আকাশৰো যে অদৃশ্যমান আছে এডাল সীমাৰেখা
প্ৰতি গধুলি অস্তমিত সুৰুযে তানি আজুৰি আনে তাইক স্ব বাহলৈ বুলি
প্ৰতি পুৱা ফুলে হৈ তাই আনৰ বাবে সুগন্ধি পাপৰি
আকৌ মৰহি যায় প্ৰতি গধুলি
মৰহা ফুলৰ জানো কোনোবাই বিছাৰে সুবাস
নে মৰহা ফুলে কাৰোবাৰ সৌষ্ঠব বঢ়াই
তথাপিওঁ কয় অবচেতন মনে তাই কিন্তু বেশ্যা নাছিল
তাই কাৰোৱাৰ একান্ত আপোন
কাৰোবাৰ বাস্তৱ জীৱনৰ সপোন
উজাগৰী নিশা এতিয়াওঁ উচুপে সেই নৈ পৰীয়া মাতাল প্ৰেমিক জনে তাইৰ অনুপস্থিতিৰ শোকত
তেনেকৈ তাই উচুপে নিশাৰ নিৰবতাৰ কোলাহ'লৰ মাজত
সকলো থাকিওঁ আজি যেন কোনো নাই তাইৰ কাষত
তাইৰ মৌসনা হাঁহিৰ লক্ষ্যধিক প্ৰেমিক
কিন্তু তাই চকুলো মচিবৰ সময়ত সিহঁতৰ নাই যে আজৰি
তাই প্ৰেমৰ ৰাগীনি
সকলোকে বিলাই সম ভাবে তাইৰ হৃদয় খনি
কিন্তু এতিয়াওঁ অবচেতন মনে কয় চেতন মনক
তাই কিন্তু বেশ্যা নাছিল বুলি

দীপাৱলী(১)


দীপান্বিতাৰ প্ৰোজ্বলিত বন্তিৰ শিখাত
এন্ধাৰৰ গুপুত প্ৰেম
আতচ-বাজীৰ ব্যস্ততাৰ মাজত
নীৰৱতাৰ অপেক্ষা
উখল-মাখল ইয়াত... তাত
তোমাৰে মোৰে হিয়াত
সংঘাত তেনেহলে ক’ত
তোমাৰে মোৰে মাজত, নে
ইচ্ছা অনিচ্ছাৰ এন্ধাৰ পোহৰত...।



দীপাৱলী... (২)


নিঃশব্দে তুমি শুই পৰিছিলা
মোৰ কাষৰতেই
তোমাৰ গভীৰ উশাহৰ শব্দই
মোক জাননী দিছিল
কিমান নিশ্চিন্ত তুমি
মোৰ উপস্থিতিত...
যেন আজলী হৰিণী
জিৰণি লৈছে নিজৰাৰ পাৰত
তোমাৰ দুচকুৰ পাহিত
এতিয়া অভিমানী স্বপ্ন
সেয়েহে মই তোমাক নজগাও
বাহিৰত এতিয়া ৰ’দৰ দীপালী
তথাপিও তোমাক নজগাও...।।